Waarom goede informatievaardigheden onmisbaar zijn voor elk kind

Het zakelijke tijdschrift Forbes heeft recentelijk een artikel gedupliceerd waarin wordt geschat dat het internet elke dag met 2,5 kwintiljoen (30 nullen) bytes groeit en dat dit getal nog immer een exponentiële groei laat zien. Dit betekent dat in de afgelopen twee jaar er meer data is gegeneerd dan in al die jaren daarvoor. Andere cijfers laten zien dat halverwege 2018 er per seconde 600 tweets werden gepost op Twitter, waren er 31 miljard zoekopdrachten op Google elke maand en schatte de New York Times destijds dat zij in één week meer informatie verwerkten dan een persoon in de 18e eeuw zijn hele leven zou verwerken. Kortom, de groei van data, inclusief informatie, is niet meer te stuiten.

Deze getallen heb ik gevonden op www.forbes.com en www.domo.com. De reden dat ik deze bronnen erbij vermeld is dat bovenstaande gegevens voor hetzelfde geld ook nep(nieuws) hadden kunnen zijn: Door de komst van zoveel informatie is er ook veel informatie’vervuiling’ opgetreden. Het is dus belangrijk om jouw gevonden informatie en bronnen voldoende te hebben gecontroleerd voordat je deze publiceert. Door de sterke opkomst van nepnieuws (bedankt, Donald!) is er ook een tegenbeweging op gang gekomen, de factcheckers. Als je factcheckers googelt dan zie je dat meerdere stichtingen en organisaties hier energie in steken. Een mooie beweging om weer balans proberen te scheppen in het informatie-landschap op internet.

Desinformatie op het internet

Verreweg het meeste nepnieuws (ofwel desinformatie) wordt gegenereerd door sociale media, met name op Facebook. Nu zitten kinderen van tegenwoordig (bijna) niet meer op Facebook en zien daardoor dagelijks een stuk minder nepnieuws dan menig volwassene. Maar hier gaat het alleen om nieuws dat tot de gebruiker komt. Als een gebruiker actief naar informatie op zoek gaat zijn goede informatievaardigheden ook onmisbaar. Denk maar eens aan onderzoeksvragen zoals ‘Wat is de voornaamste oorzaak van het broeikaseffect?’ of ‘Veroorzaken vaccinaties stoornissen onder kinderen?’ of ‘Is elektromagnetische straling (Wi-Fi) slecht voor de gezondheid?’ Hier is heel veel over geschreven door experts en leken en deze informatie is behoorlijk tegenstrijdig. En ik ben gaan testen hoe kinderen het antwoord vinden op dergelijke vragen.

Informatievaardigheden van kinderen

Mijn doelgroep was 12 á 13 jaar en had ze de opdracht gegeven om een antwoord te vinden op de vraag of brood schadelijk of niet schadelijk is voor de gezondheid en daarbij aan te geven welk bron ze het meest betrouwbaar vonden. Om ze te helpen heb ik vier verschillende internetbronnen aangereikt waaronder eentje van A. Vogel, de bakkersvereniging, een sportcoach die ook supplementen verkoopt op zijn website en het voedingscentrum. Ondanks dat kinderen elke dag brood eten (althans dat neem ik voor het gemak even aan) geeft 20% tot 30% van de leerlingen aan dat brood schadelijk is voor de gezondheid. Daarbij gaven slechts 40% tot 50% van de leerlingen aan dat de website van voedingscentrum het meest betrouwbaar is. Eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat dit een onderzoekje van één klas is, dus niet erg betrouwbaar om op te schalen. Maar mij geeft het aan dat informatievaardigheden broodnodig is onder kinderen (pub intended).

Train informatievaardigheden tijdens de lessen

Voor leerlingen is de Google-app hetzelfde als de Chrome browser. Zij denken dat alle zoekmachines hetzelfde zijn en regelmatig zie ik dat mijn leerlingen zoeken mbv volledig zinnen: “Is brood gezond of ongezond voor mensen?”. Ouders en docenten zouden dus kinderen moeten gaan onderwijzen hoe er effectief en efficiënt kan worden gezocht op het internet. Hiervoor heb ik een workshop ontwikkeld in samenwerking met Academy4Learning maar zal hieronder mijn belangrijkste tips delen:

  1. Leer kinderen om slim te googlen
  2. Leer kinderen om te zoeken via een vaste strategie, zoals het Big Six model.
  3. Evalueer hoe kinderen hebben gezocht en stel hier vragen bij. ‘Waarom denk je dat dit betrouwbaar is?’ of ‘Wat is de reden dat je alleen de eerste resultaten hebt genomen bij google?’

Tot slot

De zoekalgoritmes worden steeds slimmer en met behulp van kunstmatige intelligentie verwacht ik dat zoeken in de toekomst anders zal verlopen dan nu het geval is. Maar met die nieuwe technieken ontstaan er ook nieuwe gevaren zoals Deepfake, en kan elk algoritme voor de gek gehouden worden zoals SmarterEveryDay uitlegt in deze video!

Zorg dus dat je internet gebruikt zonder zelf gebruikt te worden!

Auteur: Eeuwe Feenstra

Mijn naam is Eeuwe Feenstra. Ik ben docent Digitaal Burgerschap op een school in Oisterwijk. Dit vak heb ik samen met een collega ontwikkeld en geef al meerdere jaren digitale vaardigheden en mediawijsheid met veel plezier aan onderbouw leerlingen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *